دانش بنیان

درباره شرکتهای دانش بنیان

شرکت‌های دانش‌بنیان همان‌طور که از اسم‌شان برمی‌آید به فعالیت‌های علمی می‌پردازند که در راستای نیازهای جامعه و قابل تبدیل به پول هستند. در واقع این شرکت‌ها دروازه ورود علم به صنعت تلقی می‌شوند. وجود این شرکت‌ها در ایران از زمانی اهمیت بیشتری پیدا کرد که متولیان بخش‌های مختلف صنعتی تفاوت فاحش بین رشد علم و صنعت را احساس کردند، تفاوتی که حاصل عدم استفاده از دانش و فناوری تولید شده در پژوهشگاه‌ها در عرصه تولید و صنعت بود. به این ترتیب کم‌کم دولت به فکر ارائه تسهیلات به کسانی افتاد که به فکر کاربردی کردن دانش و تبدیل کردن آن به پول و سرمایه بودند و به این ترتیب پای شرکت‌های دانش‌بنیان به حوزه‌های اقتصادی کشور باز شد.

  انواع شرکت‌های دانش‌بنیان

شرکت‌های دانش‌بنیان به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: شرکت‌هایی که فقط اعضای هیات‌علمی مالک آن هستند و شرکت‌هایی که دانشگاه‌ها نیز مالکیت دارند. در صورتی که سهام دانشگاه کمتر از 50درصد باشد، شرکت دانش‌بنیان، شرکتی خصوصی است که باید تابع قانون تجارت باشد و در اداره ثبت شرکت‌ها ثبت شود. دانشگاه‌ها و واحدهای پژوهشی می‌توانند طبق قانون هیات امناها پس از تصویب هیات امنا در شرکت‌های خصوصی سهامدار باشند و در بند الف ماده 48 قانون برنامه چهارم نیز به دولت اجازه داده شده است که زمینه‌ساز و حامی تشکیل شرکت‌های غیردولتی توسعه فناوری و شرکت‌های خدمات مهندسی باشد.  در صورتی‌که سهام دانشگاه 50درصد یا بیشتر باشد، شرکت دانش‌بنیان، شرکتی دولتی است. در بند الف ماده 154 قانون برنامه سوم توسعه که در ماده 51 قانون برنامه چهارم نیز تنفیذ شده است، دانشگاه‌ها و واحدهای پژوهشی دولتی مصوب می‌توانند پس از تصویب هیات امنا شرکت دولتی تاسیس کنند اما این کار شرط‌هایی دارد مثل:
-  خدمات این شرکت‌ها صرفا در محدوده تحقیقات و خدمات علمی و فنی باشد و دانشگاه را از اهداف اصلی آموزشی و پژوهشی خود دور نکند.
 -
حداکثر 49درصد سهام شرکت، می‌تواند به اعضای هیات‌علمی، کارشناسان پژوهشی، تکنسین‌ها و کارکنان همان دانشگاه یا مرکز تحقیقاتی تعلق بگیرد.
 -
اساسنامه نمونه یا خاص هریک از شرکت‌های دانش‌بنیان دولتی و در هر یک از دانشگاه‌ها یا مراکز تحقیقاتی به پیشنهاد معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست‌جمهوری به تصویب هیات وزیران می‌رسد.
 -
سهامداران و شرکت دانش‌بنیان دولتی از محدودیت قانون منع مداخله وزرا و نمایندگان مجلس، دولت و کارمندان دولت در معاملات دولتی و کشوری مصوب 22/10/1337 مستثنی هستند.
 -
شرکت‌های دانش‌بنیان با مالکیت 100 درصد اعضای هیات‌علمی دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی مورد تایید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تابع قانون تجارت بوده و براساس قوانین مذکور و با حمایت دولت تشکیل می‌شوند.
-
 هرگونه معامله دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی دولتی با این‌گونه شرکت‌ها ممنوع است و کلیه قراردادهای این شرکت‌ها بعد از پایان قرارداد با تایید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری روی وب‌گاهی به آدرس www.irandoc.ac.ir  قرار می‌گیرد.
 
نقش دانشگاه‌ها در فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان
با توجه به اینکه دانشگاه‌ها بزرگترین واحد‌های تحقیقاتی کشور محسوب می‌شوند و دو عامل مهم به نتیجه رسیدن تحقیقات یعنی امکانات مالی و نیروی انسانی لازم را به خوبی دارند بهتر از هر نهاد دیگری می‌توانند برای تاسیس شرکت‌های دانش‌بنیان اقدام کنند. به‌عنوان مثال دانشگاه آزاد اسلامی مدتی است که مشغول سرمایه‌گذاری در این حوزه شده است بنابراین نقش و میزان سهم دانشگاه‌ها در شرکت‌های دانش‌بنیان یکی از نکاتی است که باید به آن پرداخته شود.
دانشگاه‌ها و واحدهای پژوهشی پس از تصویب امکان تاسیس شرکت‌های دانش‌بنیان در آیین‌نامه مالی و معاملاتی خود در هیات امنا می‌توانند شروع به تشکیل شرکت‌های دانش‌بنیان کنند. هر شرکت دانش‌بنیان به پیشنهاد تعدادی از اعضای هیات‌علمی و تصویب دانشگاه یا واحد پژوهشی تاسیس خواهد شد یا توسط دانشگاه و واحد پژوهشی به اعضای هیات‌علمی پیشنهاد می‌شود. دانشگاه‌ها و واحدهای پژوهشی به صورت‌های زیر می‌توانند در شرکت‌های دانش‌بنیان سهامدار باشند:

  1. به جهت اعتبار دانشگاه یا واحد پژوهشی بخشی از سهام شرکت دانش‌بنیان به نام دانشگاه یا واحد پژوهشی می‌شود. (حداقل 5درصد)

  2. به دلیل استفاده از مورد یا موارد مشخصی از یافته‌های پژوهشی دانشگاه با واحد پژوهشی در شرکت، بخشی از سهام شرکت با توافق سهامداران. (دانشگاه یا واحد پژوهشی و دیگر سهامداران حقیقی یا حقوقی) به نام دانشگاه یا واحد پژوهشی می‌شود) در هر مورد استفاده بنا بر ارزش موضوع استفاده شده، سهام مربوطه می‌تواند از یک درصد تا 100درصد باشد)

  3. به علت سرمایه‌گذاری مستقیم دانشگاه بخشی از سهام شرکت دانش‌بنیان به نام دانشگاه است. (درصد متناسب با میزان سرمایه‌گذاری است)

  4. به جهت خدمات دیگری که دانشگاه به شرکت دانش‌بنیان ارائه می‌دهد بخشی از سهام به نام دانشگاه می‌شود. (متناسب با میزان خدمات

  5.  اگر شرکت دانش‌بنیان دولتی باشد بدون نیاز به ارائه هیچ خدماتی حداقل 50درصد سهام به نام دانشگاه یا واحد پژوهشی است.

  6. هر دانشگاه در سال نخست می‌تواند یک شرکت مادر تخصصی راه‌اندازی کند.

  7. ایجاد این شرکت‌ها با همکاری شهرداری‌ها یا مشارکت دانشگاه‌های منطقه در اولویت است.